Ο Μώμος, αρχαϊκή θεότητα, ο γιος της Νύχτας και του Ύπνου, η προσωποποίηση του σαρκασμού και της ειρωνείας. Ασυγκράτητος, σκωπτικός και αθυρόστομος. Διαχέει τον εμπαιγμό, προετοιμάζοντας το θρίαμβο της αλήθειας.
 
Οι Μωμόεροι, ανάγλυφοι αρχαιοελληνικές χαρακτήρες που απονέμουν τιμές στο θεό Μώμο κατά το χειμερινό ηλιοτρόπιο. Σατυρικές πομπές εκπέμπουν λατρευτικούς ύμνους στις δυνάμεις της γέννησης και της φθοράς των πραγμάτων. Ο εξευμενισμός συναντά τη διέγερση. Σκορπούν τη συμβατικότητα και παράγουν συλλογικά συναισθήματα καθώς υφαίνουν την πιο γνήσια διαδικασία αυτοπροσδιορισμού της κοινωνίας.
 
Οι Γιορτές του Μώμου ήταν οι πανάρχαιες λατρευτικές τελετές για τη γονιμότητα της γης και το καλό του χρόνου, που σήμερα μετεξελίχθηκαν σε ένα λαϊκό σατιρικό δρώμενο ψυχαγωγικής εκτόνωσης και κοινωνικού εξαγνισμού.
Οι ασεβείς γιορτές ριζώνουν στον Εύξεινο Πόντο και γίνονται λαϊκό θέατρο. Αντιστέκονται στις αδίστακτες εξουσίες. Μεταμορφώνονται. Αναβαπτίζονται στην ανεξάντλητη πηγή της λαϊκής παράδοσης.
 
Πρόκειται ουσιαστικά για ένα προαιώνιο λαϊκό παραμύθι με περίεργες οντότητες και ζωομορφικές φιγούρες, με χορό και θέατρο, μυσταγωγία και σάτιρα, με ρόλο και κορυφαίους, με χορικά και στάσιμα, όπως ακριβώς το αρχαίο δράμα. Είναι το αρχαιότερο από τα λαϊκά παραδοσιακά δρώμενα που αναβιώνουν σε κάθε γωνιά της ελληνικής γης.
 
Το δρώμενο των Μωμόερων, που στο Καρυοχώρι είναι γνωστό ως Κοτσαμάνια, αναβίωσε για πρώτη φορά την δεκαετία του ’30, από πρόσφυγες του Πόντου που εγκαταστάθηκαν στον τόπο μας, μετά την μικρασιατική καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών. Στις διάφορες παραλλαγές, καθώς το έθιμο ήταν απλωμένο σε όλο τον Πόντο και το Καρς, τα μέλη του θιάσου ήταν πάντα μασκοφορεμένα και ντυμένα με ρούχα που ταίριαζαν στο ρόλο και την εποχή τους.
 
Η παραλλαγή του Καρυοχωρίου προέρχεται από τη Λιβερά της Ματσούκας και είναι μάλλον η νεότερη, αφού διαμορφώθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα, όταν διαμορφωνόταν και η εθνική συνείδηση. Τότε καθιερώθηκε η παράξενη ενδυμασία με τις φουστανέλες, τις περικεφαλαίες και τις πολύχρωμες γραβάτες, σατιρίζοντας τις ενδυματολογικές προτιμήσεις της αναδυόμενης αστικής κοινωνίας της εποχής.
 
O Ποντιακός & Μικρασιατικός Σύλλογος Καρυοχωρίου «Ο ΠΡΟΣΦΥΓΑΣ» αναβιώνει το δρώμενο των Μωμόερων από τη δεκαετία του ‘30 και αποτελεί μια από τις καταξιωμένες λαογραφικές πρωτοβουλίες στη Δυτική Μακεδονία.
Κάθε χρόνο, την περίοδο του δωδεκαημέρου, η πολύχρωμη πομπή των Μωμόγερων ξεχύνεται στους δρόμους του Καρυοχωρίου αλλά και τον γύρω χωριών και πόλεων, σκορπίζοντας το κέφι μέσα από το ξέσπασμα των παραδοσιακών μουσικών οργάνων, την απαγγελία δίστιχων και την πρωτότυπη χορογραφία.